Wat is een stressfractuur?

Een stressfractuur is een kleine scheur of een beginnende breuk in het bot die ontstaat wanneer het skelet wordt blootgesteld aan herhaalde, terugkerende belasting zonder voldoende herstel. In tegenstelling tot een gewone fractuur, die meestal het gevolg is van een plotseling trauma, ontwikkelt een stressfractuur zich geleidelijk wanneer de natuurlijke botopbouw de afbraak niet kan bijhouden.

Stressfracturen komen het vaakst voor in de voet (vooral de middenvoetsbeentjes), het scheenbeen (tibia) en het bekken, maar kunnen ook voorkomen in bijvoorbeeld het kuitbeen, het hielbeen en de heuphals. De middenvoetsbeentjes zijn extra kwetsbaar omdat ze grote buig- en draaikrachten opvangen tijdens de afzet, een relatief klein dwarsdoorsnede-oppervlak hebben en stijf verbonden zijn met de middenvoetbeenderen — dit alles veroorzaakt hoge lokale belasting bij wandelen, hardlopen en springen.

• Alternatieve benamingen: marsfractuur, vermoeidheidsfractuur, overbelastingsfractuur. 

Waardoor ontstaan stressfracturen?

Stressfracturen worden veroorzaakt door herhaalde belasting in plaats van een enkel acuut trauma. Veel voorkomende risicovolle activiteiten zijn hardlopen, lange marsen, sprongtraining en sporten met veel richtingsveranderingen.

Een plotselinge toename van trainingsomvang of intensiteit, of een overgang naar een harder/ander soort ondergrond, verhoogt de belasting sneller dan het skelet zich kan aanpassen. Daardoor ontstaat er een disbalans tussen botafbraak en botopbouw.

• Risicofactoren: osteoporose of lage botdichtheid, slecht dempende of versleten schoenen, onvoldoende herstel, snelle trainingsopbouw, harde ondergrond, biomechanische afwijkingen (bijv. overpronatie/hoge voetboog), lage energiebeschikbaarheid/onvoldoende voeding, tekort aan vitamine D/calcium.

Een gebrek aan rust en voeding verzwakt het herstelvermogen van het bot, waardoor de kans groter wordt dat kleine microscheurtjes zich ontwikkelen tot een stressfractuur.

Welke symptomen heeft een stressfractuur?

De symptomen van een stressfractuur beginnen vaak vaag tijdens belasting en worden na verloop van tijd meer gelokaliseerd op het aangedane gebied. In een vroeg stadium verminderen de klachten tijdens rust, maar later kan ook rustpijn ontstaan.

Symptomen kunnen zwelling zijn, soms lichte verkleuring, en duidelijke drukpijn op een specifiek punt. De symptomen kunnen lijken op andere aandoeningen (bijv. shin splints of peesklachten), waardoor de diagnose soms wordt vertraagd.

Hoe wordt een stressfractuur behandeld?

Stressfracturen worden meestal behandeld met actieve rust: verminder of stop de belasting die pijn veroorzaakt, zodat het bot kan genezen. Pijnvrije dagelijkse activiteiten worden aangemoedigd, maar vermijd springen, hardlopen en zwaar tillen totdat je volledig klachtenvrij bent.

Ontlastende hulpmiddelen kunnen het herstel versnellen, zoals schokdempende schoenen en speciale inlegzolen. Bij een stressfractuur in de voet kan een rolzool (koolstofplaat) of schoenen met ingebouwde voorvoetstijfheid helpen door de buiging in de voorvoet tijdens de afzet te verminderen.

In ernstigere gevallen of wanneer de pijn aanhoudt, kan de zorgverlener een stijve laars (walker) of een orthese aanbevelen die het gebied tijdelijk immobiliseert. De hervatting van activiteiten moet geleidelijk plaatsvinden en pas wanneer je volledig pijnvrij bent bij lopen, ter plaatse springen en lichte looppassen.

Welke hulpmiddelen worden gebruikt bij stressfracturen?

Het doel van hulpmiddelen is om de lokale belasting te verminderen, schokken te dempen en het bot de kans te geven te genezen zonder volledige inactiviteit.

• Schokdempende schoenen
• Inlegzolen (schokabsorberend of corrigerend)
• Rolzool/koolstofzool of schoenen met rolzool
• Stijve laars (walker) bij ernstigere of slechter genezende gevallen

Een rolzool ontlast de voet door de buiging in de voorvoet te verminderen en de belasting gelijkmatiger over de stap te verdelen. Bij langdurige klachten kan een stijve laars tijdelijk worden gebruikt om te immobiliseren en pijn te verlichten.

Hulpmiddelen kunnen worden aangemeten via een orthopeed, fysiotherapeut/ergotherapeut of in een speciaalzaak. Correct aangemeten inlegzolen en schoenen kunnen het dagelijks leven vergemakkelijken, pijn verminderen en het herstel versnellen.

Wat kan men zelf doen bij een stressfractuur?

Verminder of vermijd activiteiten die pijn veroorzaken en kies schoenen met goede schokdemping voor zowel dagelijks gebruik als training. Rust tijdens de genezingsperiode van zware belasting en hervat geleidelijk afhankelijk van pijnvrijheid.

Zelfbehandeling met medische laser kan als aanvulling worden gebruikt om het herstel te bevorderen; het effect varieert per individu en moet altijd gecombineerd worden met ontlasting. Zorg daarnaast voor voldoende energie, eiwitten, calcium en vitamine D, en geef prioriteit aan slaap voor optimaal herstel.

Hoe kan men stressfracturen voorkomen?

Stressfracturen kunnen worden voorkomen door:

• Trainingsomvang en -intensiteit geleidelijk te verhogen (10–15% per week als vuistregel).
• Regelmatige rustdagen en herstelsessies in te plannen.
• Schoenen te gebruiken die intact, goed passend en goed schokdempend zijn.
• De training te variëren (fietsen, zwemmen, krachttraining) om eenzijdige belasting te verminderen.
• Te zorgen voor een goed voedingspatroon; overweeg calcium- en vitamine D-supplementen indien nodig na advies.

Lees ook meer gidsen over veelvoorkomende gezondheidsproblemen, zoals Knieproblemen en Kruisbandletsel.